آشنایی با سایت “خانه ی شاعران جهان” و مصاحبه با سرپرست سایت آقای محسن عمادی
مهر ۲۶, ۱۳۹۰نفیسه نواب پور“خانهی شاعران جهان”، مطابق آنچه گروه ویراستاران این سایت در معرفی خود میگویند، مدعی هیچ اتفاق و جریان و مانیفستی در ادبیات معاصر ایران نیستند. به گفتهی آنها، محتوای سایت نتیجهی انتخاب سلیقهای و البته آگاهانهی گروهی از ویراستاران و مترجمان است که سالهاست خوانندههای جدی شعرجهاناند و از سر تفنن و معلومات شعر نمیخواندهاند. در این فضا این گروه میکوشند تا در پاسخ به ضرورتی اجتماعی شعرهای محبوبشان را در قالب یک آنتولوژی از شعر مدرن جهان منتشر کنند. گروه مدیریت سایت ” خانهی شاعران جهان” ، نتیجهی تلاش خود را به مناسبت هشتادویکمین سالگرد تولد شاملو، به کسانی که با عشق و علاقه شعر میخوانند تقدیم کردهاند.
به منظور معرفی این تلاش ارزنده بعنوان مرجعی قابل اعتماد، تصمیم گرفتم سوالاتی را با مدیر محترم این سایت، آقای محسن عمادی، مطرح کنم:
محسن عمادی، سردبیر و مدیر سایت “خانهی شاعران جهان” در آبان ۱۳۵۵ در ساری به دنیا آمد و تحصیلاتش را در زمینه ی کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف تکمیل نمود. شعرها و مقالات او تا کنون به زبانهای مختلف از جمله انگلیسی، اسپانیایی، آلمانی و عربی ترجمه شدهاند. ایشان نمایندهی شعر ایران در چند فستیوال بینالمللی شعر بودهاند و ترجمهی کتابهای شعر او همگی در خارج از ایران منتشر شده است. هماکنون نیز از اعضای هیات مدیره و مدیر مسئول سایت رسمی احمد شاملوست. برای کسب اطلاع بیشتر از فعالیت های “خانه ی شاعران جهان” می توانید به نشانی های اینترنتی ذیل مراجعه نمایید :
آدرس سایت شخصی محسن عمادی:http://www.mohsenemadi.com
آدرس خانه ی شاعران جهان:http://www.poets.ir/
آدرس سایت رسمی احمد شاملو:http://www.shamlou.org
آنچه در پی می آید ، متن مصاحبه ئی است که خانم نفیسه نواب پور (در تاریخ نه دی هشتاد و پنج) با آقای محسن عمادی ، مسئول سایت “خانه ی شاعران جهان” برگزار نموده اند:
عمادی – ممنون از بذل توجهتان. به دلیل حجم فراوان کارها در این روزگار وانفسا از قبول گفتگوی حضوری معذورم و میکوشم تا آنجا که در توان من است به عنوان یکی از اعضای حلقهی سایت خانهی شاعران جهان پاسخ پرسشهای شما را داده باشم.
نواب پور -بعنوان اولین سوال، چرا این سایت را هدیهی سالروز تولد شاملو انتخاب کردید و موجودیت مستقل آن را برای خود حفظ نکردید؟ منظورم این است که چرا عمدن این سایت را به سایت شاملو وابسته کردهاید؟
ما شناخت خود و درک خود را از شعر امروز جهان مدیون احمد شاملو هستیم. همهی دوستان ما در سایت یا خود از دوستان و آشنایان شاملو بودند یا برای نقش شاملو در ادبیات مدرن ما اهمیت خاصی قائلند و این مهم وادارمان میکند تا همه جا از دین خود به شاملو سخن بگوییم. عمدهی گروه فنی و اعضای این سایت همان دوستانی هستند که در راهاندازی و ادارهی سایت شاملو هم نقش اصلی داشتهاند.
- لطفا ً درمورد رابطهی این سایت و سایت شاملو بیشتر توضیح دهید.
سایت شاملو برای ما یک سایت مادر است. مادری که فرزندان کوچک و بزرگ بسیار دارد. سایت شاملو بر مبنای قرارداد فیمابین فقط فضایی برای انتشار آثار احمد شاملوست، ولی فرزندان سایت شاملو با هدف ادامهی راه او زاده میشوند. خانهی شاعران جهان نیز درست بر همین هدف بنا شدهاست.
- آیا این سایت به هیچ گروه خاص سیاسی یا اجتماعی وابسته است؟
این سایت به هیچ گروه سیاسی یا اجتماعی خاصی وابسته نیست. اعضای سایت هرکدام گرایش سیاسی خود را دارند، ولی سایت به گرایش سیاسی خاصی تعلق ندارد.
- هزینههای برپا ماندن سایت چطور تامین میشوند؟
با کمک همین دوستان عضو. سایت کاملا ماهیت غیر انتفاعی دارد و مثل اکثر نهادها و حوزههای غیرانتفاعی و غیر دولتی به مدد اعضا سرپا میماند.
- لطفا ً درمورد نحوهی انتخاب شعرها کمی توضیح بدهید. این انتخابها شخصیاند یا معیارهای خاصی را رعایت میکنید؟
در سایت، از این انتخابها با کلمات سلیقهای و آگاهانه یاد شدهاست. بگذارید توضیح دهم: عنوان سلیقهای بیشتر اشاره به سلیقهی پدیدآورندگان و اعضای ثابت سایت دارد. در جهان آنتولوژیهای متعددی منتشر شدهاند که هریک با انگیزهها و سلیقههای پدیدآورندگان آنها منطبق بودهاند: میلوش، آنتولوژی خود از شعر جهان را بر محور عینیت و فردیت تنظیم میکند، انتشارات پنگوئن آنتولوژی خود را از شعر قرن بیستم با عنوان “پویش قرن”، بر محور رخدادهای مهم سیاسی و اجتماعی و حضور آنها در شعر این قرن عرضه میکند. آنتولوژیهای با اهداف خاص نیز موجود است، خانم هندل آنتولوژی شعر زنان عرب را تنظیم کردهاست و تمامی آنها بر نوعی سلیقه یا قضاوت دلالت دارند. اکتاویوپاز در طبقهبندی شعر اسپانیای پس از فرانکو، به سه جریان اشاره میکند: یکی شعر رئالیسم سوسیالیسی که پرگو، مطنطن و شعاریاست. دیگر شعر وانگاردیسمو که به دلیل ابهام و انتزاع ناملموس از هر عینیتی بهدور میافتد و سرانجام شعر حکومتی که عمدتا به شیوههای نئوکلاسیسمی نوشته میشود. مشابه این دستهبندیها را میشود در کشور ما هم مشاهده کرد. این هر سه گروه در انتخاب ما جایی ندارند. به عکس شعری مطلوب ماست که با اعماق جان آدمی و خاطرهی اجتماع سر و کار دارد نه با سطوح آن و این عمق را نه به واسطهی پیچیدگیها و انتزاع ناموجود که به یاری عینیتها و هرچیز ملموس عیان میکند. با این اوصاف آنتولوژی ما به انتخاب میلوش نزدیکتراست تا به انتخاب انتشارات پنگوئن.
- درمورد گرافیک سایت چه معیارهایی را در نظر میگیرید؟ منظورم درمورد فونت نوشتهها، ترکیب رنگها و تصویرهای پیشزمینه است.
سعی شدهاست سایت گرافیک سادهای داشته باشد. حجم صفحات خیلی بالا نباشد تا بارگذاری آن برای کاربرانی که در شهرها و روستاهای دورافتاده با امکانات اندک به آن وصل میشوند، دشوار نباشد. ولی فونت مبنای خواندن شعرها “نازلی” است. گرافیک سایت به مرور بهتر می شود، فرض این بود که به جای صرف وقت بسیار بر شیک بودن سایت، به محتوای سایت بپردازیم.
- چرا برای ترجمههای شاملو از شعرهای لورکا و لنگستن هیوز سایتهای مستقل طراحی کردهاید و آنها را در همین مجموعه منتشر نکردید؟
کلیهی اشعار لورکا و هیوز در خانهی شاعران جهان هم منتشر شدهاند. به توصیهی بنیادهای لورکا و هیوز بر آن شدیم تا خانههای فارسی آن شاعران بزرگ را هم راهاندازی کنیم. خانههای این شاعران محدود به لورکا و هیوز نمی شود؛ احمد رضا احمدی، پل الوار، ژاک پرهور و کلاراخانس هم به زودی در این سایت صاحب خانهی مستقلی خواهند بود.
- آیا به دنبال شناسایی و معرفی سایت دیگر شاعران (ایرانی یا غیر ایرانی) نیز هستید؟ در این زمینه چه معیارهایی را در نظر میگیرید؟
متاسفانه شاعرانی که در شعر امروز جهان نقش کلیدی ایفا کردهاند هنوز در کشور ما ناشناساند، خوانندهی شعر آن تعهد و دغدغه را نشان ندادهاست که شعر زندهی جهان را درست بخواند و دنبال کند. شاعران بزرگی چون ویتمن، ریلکه، سلان، تراکل، هولدرلین و بسیاری شاعران دیگر در این کشور چنان سرسری خواندهشدهاند که به ندرت میشود در شعر امروز ما ردپایی از درک تجربهی آنها یافت. ایرانیزهکردن در صورتی میتواند، دردهای شعر ما را چاره کند که پیشاپیش درکی عمیق از همچراغان شعر ایران نیز داشته باشد. سرزمینی که شعر ریلکه، تراکل و هولان را نمیخواند، خود را از مهمترین تجربههای شعر امروز جهان محروم کردهاست و ما میکوشیم در حد وسع و توان خود با این استضعاف و محرومیت مبارزه کنیم.
- لطفا ً درمورد طبقهبندیهای زمانی و یا منطقهای که برای شعرها درنظر گرفتهاید کمی توضیح دهید. آیا دلیل خاصی برای این طبقهبندیهای خاص دارید؟
طبقهبندی زمانی شعرها وقتی معنا پیدا میکند که تعریف این طبقهبندیها و ملاک انتخاب این دورهها مشخص شود. آغاز دستهبندیهای زمانی با انتشار فاوست گوته همزمان است، این دستهبندیها رخدادهای مهم و جریانساز شعر و فرهنگ عصر مدرن را در بر میگیرند. ارزش دستهبندیهای زمانی را وقتی بهتر میتوان درک کرد که شعر امروز جهان را در متن تحولات مهم شعر جهان بخوانیم.
- لطفا ً توضیح دهید که طبقهبندی زمانی اعمال شده در سایت چه کمکی به جستجوگران میکند. چون فاصلههای زمانی بسیار کوتاه انتخاب شدهاند.
در پاسخ به پرسش قبلی تا حدی توضیح دادم بگذارید با مثال روشن کنم:
مثلا شما به راحتی میتوانید عصر جاز یا دورهی جنگهای جهانی را در این سایت پیدا کنید. ملاک ما تاریخ تولد شاعران بودهاست نه تاریخ انتشار شعرها. مثلا شاعرانی که در فاصلهی جنگ جهانی اول زادهشدهاند. بیتردید میتوان نقش و تاثیر هر دوره را بر زندگی و آثار شاعران دید.
- نظر شما درمورد شعرها و ترجمههای پراکنده در محیط اینترنت چیست؟ متمرکز کردن آنها چه خاصیتی دارد؟
متمرکز کردن اطلاعات فواید بسیاری دارد اگر بر مبنای طبقهبندیهای قابل قبولی صورت بگیرد. دریفوس یکی از مشکلاتی که اینترنت برای همهگان بهبار میآورد را سردرگمی در موتورهای جستجو میداند. زمانی که دریفوس کتاب دربارهی اینترنت را مینوشت هنوز نمیشد با اطمینان از امکان تمرکز اطلاعاتی با حفظ امکان مشارکت کاربران اینترنت سخن گفت. این روزها این امر شدنیاست. آنچه در این سرزمین انتشار ترجمهها و آثار را بر وبسایتها دشوار میکند، عدم تمرکز نیست، فقدان مبانی حقوقی انتشار است. فراوان دیدهشدهاست که ترجمههای خود مرا بیرعایت مبانی انتشار آن و بدون کسب اجازه یا حتی نقل پیوند منبع منتشر کردهاند. جالب این است که بدانید بر مبنای قرارداد انتشار سایت رسمی احمد شاملو، این سایت منحصرا حق انتشار آثار شاملو را دارد ولی چند سایت بدون احترام به شخص شاملو و ارزشهای حقوقی قرارداد سایت شاملو دست به انتشار محتوی سایت میزنند. وقیحانهتر اینکه کل محتوی سایت را کپی میکنند و برای خود دفتر و دستک راه میاندازند.
- آیا خود را پایهگذار تدوین یک مجموعهی کامل و قابل اعتماد از شعر جهان میدانید؟ قصد دارید یا امیدوار هستید که بتوانید چنین مجموعهی کاملی ارایه دهید؟
ما پایهگذار چیزی نیستیم. وامدار بزرگانی هستیم که اگر بتوانیم میکوشیم راهشان را ادامهدهیم.
بزرگانی چون: ناتل خانلری، محمود کیانوش، احمد شاملو، محمد مختاری، ع٫پاشایی، مدیا کاشیگر، احمد پوری، محمد رضا پارسایار و همهی عزیزانی که دست به معرفی شعر زندهی جهان زدهاند و ذکر نام همهی آنها در این مقال نمیگنجد. امیدواریم که بتوانیم در حد توان خود آنتولوژی معقولی ارائه کنیم.
- چرا برای شعر اینهمه اهمیت قایل شدهاید و اینطور برایش زحمت میکشید؟
ریلکه در “نامه به شاعری جوان” میگوید: پیش از هر چیز از خود بپرس اگر شعر ننویسی میمیری؟ و اگر جوابش بلی بود آنوقت قدم در راه پرخطر شعر بگذار. برای من شعر یک ضرورت حیاتیاست، مثل هوا، بیآن مردهی متحرکی بیش نیستم. گیرکگارد از لحظهای سخن میگوید که انسان میان “یا این”، “یا آن” مخیر است و باید دست به انتخاب بزند. این لحظه، در من، چهاردهسال پیش رخ داد. زیستن در ساحت زیباییشناسیک بس دشوار است. به قول فروغ: هنر قویترین عشقهاست، وقتی میگذارد به آن دست پیدا کنی که با همهی وجود، خود را تسلیم آن کرده باشی. من هم یکی از عشاق این قویترین عشقهایم و میکوشم تا به آن مایه از تسلیم و استغنا برسم. هنوز کاری نکردهام که حرف از زحمت و اهمیت بزنم.
- چه هدف خاصی از راه اندازی این سایت دنبال میکنید؟
گمان میکنم از این اهداف به قدر کافی در سایت سخن گفتهایم، پاسخ این پرسش را از خود سایت نقل میکنم:
در این فضا این گروه میکوشند تا در پاسخ به ضرورتی اجتماعی شعرهای محبوبشان را در قالب یک آنتولوژی از شعر مدرن جهان منتشر کنند.
قطع ارتباط جامعهی شاعران و خوانندگان ایرانی با زندگی شعر جهان، جراحتهای جدی و عمیقی را بر پیکرهی شعر ما وارد آورده است. از یک طرف ترجمهی کتابهای متعدد نظریه و نقد ادبی وارد بازار میشوند که محصول نیازهای سیاسی و دانشگاهی جامعهی کتابخوان ایرانی است، انتشار این کتابها واژگان تازهای را در محدودهی بحثهای نظری وارد کردهاند که متاسفانه به دلیل نقص مصداق، عمدهی خوانندگان و شاعران کمسواد راه به بیراهه میبرند. مجلات و روزنامهها پرشدهاند از بحثهای بدون مصداق، یا بحثهای مصداقی متعددی که نتیجهی کجفهمی مباحث نقد ادبی امروزند.
از سوی دیگر، تلاش گروهی از شاعران پیجوی هویت در ایرانیزه کردن مفاهیم مدرن، به اظهار نظرهای عجیبی انجامیده که شعر ایران را از شعر جهان بینیاز میداند و گمان دارد که تجربهی شعر جهان دیگر برای شعر ایران عبث است.
این سایت اهداف زیر را دنبال میکند:
-1تهیهی یک آنتولوژی از شعر مدرن جهان
۲- تهیهی مقالاتی که به زبان ساده و با مصداقهای معین از میان شعرهای آنتولوژی مباحث روز نقد ادبی را آموزش میدهند.
-3 ارائهی یک آنتولوژی از شعر امروز ایران
-4 معرفی مجلات و گاهنامههای معتبر شعر امروز جهان
۵- معرفی کتابهای موفق شعر جهان
- لطفا ً درمورد انتخاب نام سایت کمی توضیح دهید. نام سایت “خانهی شاعران جهان” است، و نه مثلن “شعر جهان”. انتخاب این نام شما را برای رسیدن به کدام هدف یاری میدهد؟
واژهی خانه، برای کسانی که فلسفهی این قرن را دنبال میکردهاند واژهای کلیدی است:
هایدگر از زبان به عنوان خانهی وجود سخن میگوید و از هولدرلین نقل قول میکند که انسان شاعرانه سکنی میکند. دلوز، در نوشتن، نوعى “خانه به دوشى” میبیند و به گمان او در نوشتن “خانه به دوشانه” است که “جهان متفاوت و دیگر” زاده میشود. تم خانه در فلسفهی امروز تمی آشنا و مهم است. نام خانهی شاعران جهان، اشارتی به این خانه بهدوشی و آن سکنا دارد.
- چه توقعی از شعر دوستان برای همکاری با خودتان دارید؟
شعر دوستان چند نوعند، گروهی خوانندهی گذریاند که شعر را محض تفنن و مزهی اوقات روزمرگی خویش میخوانند. اینها هیچ کمکی به ما نمیتوانند بکنند. گروهی از شعر بدشان نمیآید ولی دغدغهای اصلیشان نه شعر که رفیقبازی و مطرح کردن خود است که این گروه دوم هم با روحیهی ما سازگار نیستند. گروه دیگری هم شعر در کانون توجهشان هست ولی اهل قیل و قال و از کاه، کوه ساختناند که میکوشیم از این گروه هم اجتناب کنیم. گروه دیگری هم هستند که شعر را صبورانه و در زلال جانشان میخوانند و شتاب و قیل و قال، آنها را غلغلک نمیدهد. صبورانه منتظر پیوستن این گروه آخر به جمع خودمان هستیم.
- فکر میکنید چه کسانی و با چه تخصصهایی میتوانند به شما در حفظ و بالندگی این سایت و هدفهایش کمک کنند؟
با اشارتی به جواب سوال قبل، اضافه میکنم: همهی کسانی که زبان خارجیشان خوب است. میتوانند به گروه مترجمان یا ویراستاران سایت بپیوندند. روال این است که ترجمههای اولیه توسط ویراستاران ثابت ما در سایت ویرایش میشود و سعی می شود با دیالوگ، به ترجمهی معقول و پختهتری برسیم. گروهی که می خواهند و میتوانند به عنوان خواننده یا نویسنده از حرکتها و مسائل شعر امروز ایران و جهان سخن بگویند میتوانند از نویسندگان وبلاگهای تخصصی شعر باشند. کتابهای شعر روز جهان را معرفی کنند، بر نوشتههای ایرانی یا خارجی نقد بنویسند و…
- چه تغییراتی ممکن است در آیندهی نزدیک در سایت اعمال کنید؟
تا پایان سال خانههای احمد رضا احمدی، پل الوار، ژاک پرهور و کلاراخانس را فعال میکنیم. میکوشیم تا بخشهای موجود را فعالتر کنیم و دستهبندیها را تعریف کنیم. علاوه بر دستهبندیهای زمانی، دستهبندی تماتیک شعرها را فراهم کنیم. امیدواریم این تغییرات هدیهی عید نوروز سایت به اهالی شعر باشند.
- در آیندهی دور به اعمال چه تغییراتی فکر میکنید؟
در آیندهی دور ضمن تکمیل بخش های موجود سایت، میکوشیم تا شبکهی شاعران جهان را در سایت شکل دهیم، اینکه بتوان با شاعری سرشناس و مرتبط با سایت تماس گرفت و میکوشیم تا از شاعران روز دنیا بخواهیم که پاسخگوی پرسشهای شاعران جوان ایران باشند. خوشبختانه ارتباط دوستانهی مدیران سایت با گروه زیادی از شاعران زندهی جهان از سالها قبل وجود داشت و این اعتماد فیمابین میتواند به ایجاد این شبکه کمک کند. برنامهی دیگری که به توصیهی بعضی از دوستان شاعر در خارج از ایران دنبال شدهاست و اثرات خوبی هم داشته است، برنامهی “شعر در شهر” است. اجازه دهید یکسال صبر کنیم.
- خیلی ساده میتوانید از شعر یا هدف شعر بگویید؟
احمد شاملو جایی نوشت که هدف شعر تغییر بنیادی جهان است. محمود درویش شاعر بزرگ فلسطینی عین همین سخن شاملو را نقل کرد و به آن این عبارت را افزود: و گذشت زمان به من آموخت که منظور از جهان، خود شاعر است. کلارا خانس هم، شعر را با نقل عبارتی از گاندی “مقاومت منفی بیپایانی” میداند. من فقط میتوانم بر کلام این عزیزان توضیحی علاوه کنم که بدون شعر، در این جهان محال هیچ امکانی برای بودن خود نمیبینم. بیشک اگر شعر نبود جهان از اینی که هست، سردتر و ناممکنتر میشد.
اجازه بدهید از این فرصت استفاده کنم و درمورد سایت شاملو هم چند سوال بپرسم.
- به فکر ایجاد تغییرات تازه و فعالیتهای بیشتر در سایت شاملو هستید؟ لطفا ً کمی توضیح بدهید.
قطعا، پیشتر هم گفتم که سایت شاملو برای ما یک سایت مادر است، یعنی نیروی زاینده و مولد ما آنجاست. اینروزها کمیتهی فنی سایت مشغول تنظیم استانداردهایی برای طبقهبندی و ذخیرهی اطلاعات سایت است که خواندن و دسترسی به شعرها را آسانتر میکنند و در عین حال الگویی برای طبقهبندی و نگهداری محتوای فارسی پدید میآورد. وقت فراوانی از ما صرف تنظیم کتاب کوچه میشود که خود کاری کمرشکن است.
- کار انتشار کتابهای کوچه در چه مرحلهایست؟
کتاب کوچه، نیاز به تعریف مجدد ساختارهای طبقهبندی داشت. نکتهای که باید در نظر داشت این است. طبقهبندی نخستین کتاب کوچه با مبانی زبانشناسی امروز چندان سازگار نیست، گرچه در زمان خود، کاری پیشرو بوده است. باید در نظر داشت که پیدایش وب و ابزارهای جدید طبقهبندی و ارائهی اطلاعات، انقلابی بزرگ در سیستمهای سنتی و کلاسیک پدید آوردهاند که لازم است همهی ارزشهای این انقلاب نوین را در ارائهی کار سترگ شاملو در نظر داشته باشیم. این مهم شرط وفاداری و علاقه است. با نظام جدید طبقهبندی، سایت کوچه فعلا جلد نخست کتاب کوچه را به پایان بردهاست و مجلدات بعدی در زمان کوتاهتری قابل ارائه هستند.
- آیا سایت “خانه ی شاعران جهان” تاثیر خاصی بر سایت شاملو خواهد داشت؟
بر سایت شاملو خیر، سایت شاملو اهداف مشخصی را دنبال میکند که در قرارداد سایت آمده است و به هیچ وجه قصد ندارد قدمی خارج از مبانی قرارداد بردارد. صرفا انتشار درست و کامل آثار احمد شاملو، ایجاد شبکهی دوستداران احمد شاملو و کمک به خوانش درست شعر شاملو.
- حرف خاصی، توضیح اضافهای یا پیامی دارید که بخواهید اضافه کنید؟
از میلوش نقل قول میکنم:
آنچه بر ما واقع شده، محرومیتی عظیم است. چنان که گوئی از حیاتی تـرین اندامهایمان محروم شدهایم. تئولوژی، علوم و فلسفه می کوشند از ما حفاظت کنند و کاری از پیش نمیبرند. “در جهانی که حتی خدا هم راه خود را گم کرده است”، آنها فقط تائیدی بر این رنج و تالماند. محرومیتی چنان عظیم که نه تنها محیط زیستمان که تخیل انسانی را هم آلوده می کند.
دنیا از مرزهای روشن محروم شده است: از فراز و فرود، از خوب و بد و در برابر نیستی از پای در آمده است. همه رنگهایش را از کف داده است و خاکستری نه فقط اشیا، که زمین و فضا را، حتی جریان زمان را پوشانده است: دقایق را و روزها و سالها را.
مجردات نمی توانند به ما کمک کنند، تنها تلخی روزگارمان را برجسته تر میکنند. شعر اما، نقشی دیگرگونه دارد، ساده و طبیعی به ما می گوید که همه فرضیات نادرستند. شعر با فردیت روبروست، نه با عمومیت. به زمین نگاه می کند، به اشیاء خیره می شود، به رنگ و حسشان، و نمی تواند زندگی را تقلیل دهد. زندگی را با همه رنجهایش، تهدیدها و وحشتش، طرب و نشاطش. شعر نمی تواند جهان را به آهنگ یکنواخت خستگی، ملال و شکایت بکاهد. او همیشه کنار بودن ایستاده است در برابر پوچی.
- به من اجازهی انتشار این گفتگو میدهید؟
با کمال میل.
پیشاپیش از همکاری و توجه شما ممنونم.